Ślub cywilny to formalno-prawne usankcjonowanie związku małżeńskiego. Innymi słowy – dopiero w momencie zawarcia ślubu cywilnego dwie osoby stają się małżeństwem w świetle prawa; ich związek jest uznawany przez urzędy i organy administracji.
Ślub cywilny zawierany jest przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego (możliwe jest również, by był to jego zastępca lub przedstawiciel lokalnych władz: wójt, burmistrz albo prezydent miasta). Konieczna jest obecności dwóch pełnoletnich świadków; nie ma jednak wymogu co do ich płci, zatem mogą to być np. dwie panie. Świadkowie winni zjawić się w Urzędzie 15 minut przed rozpoczęciem ceremonii wraz z dowodami osobistymi.
Narzeczeni natomiast osobiście zgłaszają się do Urzędu Stanu Cywilnego przynajmniej miesiąc i jeden dzień przed planowanym terminem ślubu. Warto pamiętać, planując ślub w popularnym okresie (takim, jak np. okolice świąt lub wakacje), aby wcześniej zarezerwować termin. Nowożeńcy obowiązani są przedstawić następujące dokumenty: dowód osobisty, skrócony odpis aktu urodzenia, pisemne zapewnienie o nieistnieniu okoliczności wykluczających zawarcie małżeństwa (dodatkowe dokumenty, w przypadku, gdy jedna ze stron jest wdową/wdowcem, osobą rozwiedzioną, cudzoziemcem oraz gdy kobieta nie ukończyła 18, a mężczyzna 21 roku życia) oraz uiścić opłatę skarbową (nie przekraczającą obecnie 80 zł). Wybór Urzędu Stanu Cywilnego zależy wyłącznie od nowożeńców.
Ceremonia w Urzędzie Stanu Cywilnego trwa dosyć krótko, ok. 10-15 minut. Na początku urzędnik wygłasza mowę o roli małżeństwa jako podstawowej komórki społecznej, następnie pyta narzeczonych czy zamierzają zawrzeć małżeństwo i czy uczynią wszystko, aby było ono zgodne, trwałe i szczęśliwe. Inna jest zatem treść przysięgi, jaką składają sobie nowożeńcy podczas ślubu cywilnego i kościelnego. W obu przypadkach jako symbol zawartego związku małżonkowie nakładają sobie wzajemnie obrączki. Kolejna część uroczystości to podpisanie aktu małżeństwa.
Na zakończenie Młoda Para przyjmuje życzenia od wszystkich zgromadzonych. Tradycją stał się także toast za szczęście nowo poślubionych, wznoszony w innej, nieco bardziej kameralnej sali urzędu.